Arkadaşınızın eteği size göre iğrenç gözükürken, ona ufak bir yalan söyleyip eteğine bayıldığınızı söylediniz. Geç kalmışken, patronunuza büyük bir yalan söyleyip teklifi zamanında yaptığınızı söylediniz. Ve yalan söylediğinizden dolayı da, şirketiniz o ihaleden çekilmek zorunda kaldı!
Bunları söyleyen insanlar gibi, yalanlar da türlü şekillerde ve büyüklüktedirler. Ve sözler ağzınızdan çıkar çıkmaz, onların beyniniz ve bedeniniz üzerindeki yoğun etkileri görülmeye başlanır...
Yalan söylemenizden bir dakika sonra: Cognitive Science dergisinin Genel Yayın Yönetmeni olan Dr. Arthur Markman, yalan söylediğiniz an kurguladığınız hikayenin stresinin sinir sisteminizde Kortizol hormonunun salgılanmasına yol açtığını söylüyor. Eğer yalan büyükse, bir "adrenalin patlamasını" yaşıyorsunuz: Kalbiniz daha hızlı atıyor, göz bebekleriniz büyüyor ve terlemeye başlıyorsunuz. Beyniniz yalanın sizi tehlikeye soktuğunu hatırlıyor, böylelikle de kendinizi savunmaya hazırlanırken "savaş-veya-kaç tepkisi" devreye giriyor.
Yalan söylemenizden beş dakika sonra: Bir kaç dakika sonra ise beyniniz neyi bildiğiniz ve diğer insana ne söylediğinizin kaydını tutmak zorunda kalıyor. Markman, bunun bilhassa karar verme ve problem çözmeyle alakalı olarak işleyen hafızamız için çok yorucu olduğunu söyledi. Artan iş yükünden dolayı, beyninizin akıllıca kararlar verme yeteneği zarar görüyor. Dr. Markman, sözlerine şöyle devam etti: "Bu; bazı yalancıların ilk, küçük yalanı neden büyük bir uydurmayla söylediğini açıklayabilir. Yalan söyleyen insanların beyinleri yaptıkları yalancılığın etkilerini çözümlemekle o kadar çok mücadele ediyor ki; yalan söylemenin daha basit, daha akıllıca alternatiflerini görmezden geliyorlar!"
Yalan söylemenizden on dakika sonra: Bir müddet sonra kızmaya başlayabilirsiniz, bilhassa da yalan söylediğiniz insana karşı. Dürüst olmayan davranışınızı örtbas etmek için sert ve ani bir tepki gösterirsiniz (onun her işe burnunu soktuğunu düşünürsünüz). Daha 20'li yaşlarınızda bile değilken, yalan söylediğiniz anlaşıldığında kapıları çarpmanızı veya çığlık atmanızı hatırlayın. Yetişkinler yalanın altından daha kolay kalkarlar fakat hâlâ kendilerini savunurlar. Markman, sözlerine şöyle devam etti:"Beyniniz abartılı hikayeniz yerine farklı alternatifler bulunduğunu hatırlar (gerçek, mesela). Davranışlarınızı açıklamak zorunda kaldığınızı hissedebilirsiniz."
Yalan söylemenizden yarım saat sonra: Markman, stres hormonlarınızın dağıldığını ve kendinizi endişeli hissedebileceğinizi açıkladı. Bu duygulara karşı koymak için de yalan söylediğiniz insandan ya özür dilersiniz ya da ona nazik davranırsınız. Öte taraftan, kendinizi üstün hissetmek için o kişiyi ya da kişileri şeytan gibi gösterebilirsiniz. Bu, beyninizin yalan söylediğiniz kişiye karşı kendi kendini savunmaya çalışmasıdır.
Yalan söylemenizden yirmi dört saat sonra: Âdet haline gelmiş yalanlarınızla, gerçeği yirmi dört saat boyunca bir kenara attınız ve "yalanı yaşamaya" odaklandınız. Markman, zamanla gerçeği bile unutabileceğinizi söyledi. Fakat yalan söylemeye alışık olmayan insanların beyinleri dürüst olmamanın negatif duygularının kalıntısını taşırlar. Markman sözlerine "negatif etki" adı verilen bir şeyi de hissedebileceğinizi ekledi. Çünkü yalan söylediğiniz insanı görmek size yalanınızı hatırlatır, ondan kaçınır veya ona soğuk davranırsınız. Markman, sözlerini şöyle tamamladı: “Beynimiz kendimizi kötü hissettiren olaylar ya da insanlardan kaçınmak için şebekelenmiştir."
Yalan söylemenizden yetmiş iki saat sonra: Palavranızın ağırlığıyla yaşamak kronik endişeye neden olabilir. Kortizol gibi stres hormonunun beyninizdeki sürekli dolaşımı sağlıklı düşünmenize zarar verir ve bağışıklık sisteminizi kuvvetten düşürür. Bunun sonucu olarak da daha sık soğuk algınlığına yakalanırsınız. Uyumakta da güçlük çekebilirsiniz; bu, durumu daha da kötüleştirir. Markman sözlerine şöyle devam etti: “Uyku, hatıralarınızın duygusal tonunu ortadan kaldırır. Eğer uykunuzu iyi uyuyamıyorsanız, zaman geçse de negatif duyguları deneyimlemeye devam edersiniz. Bu zarar verici tepkiler sonunda unutulup gitseler de yalanınızın ortaya çıktığını hissederseniz aniden tekrar ortaya çıkabilirler. Doğruyu söylemek başınızı derde sokabilir ama uzun vadede her şeyin apaçık ortada olması sizi daha iyi hissettirecektir."
Çeviren: Esin Tezer
http://www.shape.com/lifestyle/mind-and-body/your-brain-lying
